Muziekinstrumentenmuseum (MIM): Art Nouveau en muziek

Een muziekmuseum in een Art Nouveau-juweeltje

Het Muziekinstrumentenmuseum (MIM) is een van de mooiste verrassingen van Brussel — en een zeldzaam geval waarbij het gebouw zelf minstens zo’n reden tot bezoek is als de collectie. Het is gehuisvest in het “Old England”, een opvallend zwart ijzeren en glazen Art Nouveau voormalig warenhuis dat in 1899 werd gebouwd door architect Paul Saintenoy, met daarbinnen een wereldklasse verzameling van 1.200+ instrumenten uit alle culturen en eeuwen. Het dakrestaurant is momenteel gesloten wegens renovatie (kijk op de website van het MIM voor de heropening). Muziekliefhebber of niet, dit is een winnaar. Ontdek het samen met de beste musea.

Het MIM is ook, op bescheiden wijze, een van de sterkste architectonische ervaringen van Brussel — niet alleen omdat het gebouw mooi is, maar omdat het iets specifieks vertegenwoordigt: in 1899 koos een warenhuisarchitect ervoor om iets genuien avant-gardistisch te bouwen op het conservatieve Place Royale. Het Old England stak er toen bewust provocatief uit, een stuk commercieel modernisme op een neoklassiek plein. Vandaag de dag leest die confrontatie als kunst.

Het gebouw

Het “Old England” is een van de mooiste commerciële Art Nouveau-gebouwen van Brussel — wat veel zegt, gezien de buitengewone rijkdom van die stijl in de stad. Het zwart gelakte smeedijzeren skelet, de gebogen glazen erkers, het sierlijke ijzerwerk aan de kroonlijst: het staat in bewust contrast met de klassieke stenen grandeur van het omliggende Place Royale. Paul Saintenoy ontwierp het als vlaggenschip van de Old England-winkelketen, en de transparantie van de ijzeren-en-glazen gevel was zowel een structurele prestatie als een marketingstrategie — de waren van de straat zichtbaar maken.

Toen het oorspronkelijke warenhuis sloot, waren er in de jaren zeventig serieuze sloopplannen. De ombouw tot MIM in 2000 werd alom geprezen als precies het juiste gebruik: de open vloeren en het uitstekende licht maken het ideaal voor een verzameling objecten die vanuit meerdere hoeken bekeken moeten worden. Stop op Rue Montagne de la Cour voordat je naar binnen gaat om de hele gevel te bekijken — het is een van de verborgen Art Nouveau-parels van Brussel.

Het slimme audiosysteem

Het kenmerkende hoogtepunt van het MIM: infraroodkoptelefoons die je tijdens het hele bezoek draagt. Zodra je een instrument nadert, speelt het systeem automatisch een opname ervan af — zo zie je niet alleen een 17e-eeuws klavecimbel of een Javaans gamelan, je hoort het ook in zijn volle stem. Het verandert een museum van stille objecten in een levend klanklandschap, en het werkt buitengewoon goed.

Een 16e-eeuwse luit begint luitmuziek te spelen zodra je je erover buigt. Een Congolese duimciter vult je oren met zijn specifieke klank. Een glasharmonica — een van de vreemdste ooit uitgevonden instrumenten — klinkt als je dichterbij komt. Elke ontmoeting is zowel leerzaam als esthetisch bevredigend. Het audiosysteem was echt vernieuwend toen het werd ingevoerd en is nog steeds een van de beste implementaties in welk museum dan ook wereldwijd.

Voor kinderen is het effect direct magisch — instrumenten die eruitzien als vreemde objecten kondigen zichzelf plotseling aan met hun stem. Voor volwassenen zonder bijzondere muzikale interesse biedt het een directe toegangsroute tot de collectie die het lezen van informatiepanelen niet geeft.

De collectie

Europese instrumenten van de Renaissance tot heden — toetsinstrumenten, strijkers, koper, hout, het bizarre en het mooie. De toetsencollectie is bijzonder sterk: historische klavecimbels, vroege hamerklavieren, ongewone varianten van gevestigde vormen. Een 19e-eeuwse saxhoorn, een glasharmonica, een viola d’amore — instrumenten die niet meer bestaan in de levende praktijk, maar die het MIM hoorbaar houdt.

Volksinstrumenten en traditionele instrumenten uit België en Europa — de gereedschappen van de dorpsmuziek door de eeuwen heen, die laten zien hoe lokaal onderscheidend de Europese volksmuziektraditie was voordat massaproductie die homogeniseerde.

Niet-westerse instrumenten van over de hele wereld — een serieuze etnomusicologische collectie met objecten uit Afrika, Azië, de Amerika’s en Oceanië. De collectie heeft haar wortels in het Belgische koloniale project van de jaren 1880 (ongemakkelijk in oorsprong maar muzikaal significant in omvang); vandaag de dag tentoongesteld met passende context.

Mechanische en historische curiosa — automaten, vroege opnameapparaten, zichzelf spelende instrumenten en voorlopers van elektronische muziek. Dit gedeelte beloont de bezoeker die zijn enthousiasme voor conventionele instrumenten heeft uitgeput en op zoek is naar iets onverwachts.

Reken op 1,5–2 uur, langer voor enthousiastelingen. De collectie nodigt uit tot langzame verkenning; het audiosysteem moedigt je aan bij instrumenten te blijven staan waar je anders in 30 seconden voorbij zou lopen.

Het dakrestaurant en het uitzicht

Het dakrestaurant bovenaan het gebouw was een van de beste uitkijkpunten van Brussel — een panoramisch zicht over de daken van de benedenstad, de torens van de kathedraal, de Atomium aan de horizon op een heldere dag en het dramatische stadslandschap van de Mont des Arts beneden. Het restaurant is momenteel gesloten wegens renovatie; reken er dus niet op als uitkijkpunt en kijk op de website van het MIM voor de heropening.

Ga na de heropening op een zonnige middag, als het licht goed is. Tot dan bieden de Mont des Arts-tuinen beneden het equivalent op straatniveau van hetzelfde panorama.

Praktische info

• Waar: Rue Montagne de la Cour, op de Mont des Arts, bovenstad — korte wandeling omhoog vanaf de Grote Markt, bij het Magritte Museum en de Koninklijke Musea voor Schone Kunsten.
• Tickets: betaalbaar geprijsd; gedekt door museumpassen (Brussels Card, en een

multi-museumkaart).

• Gesloten op maandag; controleer de actuele openingstijden.
• Het dakrestaurant is momenteel gesloten wegens renovatie; kijk op de website van het MIM voor de heropening voordat je op het uitzicht rekent.

Combineer op de Mont des Arts

Het MIM ligt in Brussels museumcluster, dus combineer het voor een rijke halve dag:

1. MIM — instrumenten en gebouw. (~1,5 uur)
2. Magritte Museum ernaast — surrealisme, 200+ werken (gids). (~1,5 uur)
3. Koninklijke Musea voor Schone Kunsten — Bruegel, Rubens, Vlaamse meesters (gids). (~1,5 uur)
4. Tuinen van de Mont des Arts en het uitkijkpunt — een korte, prettige onderbreking tussen de musea.

Een schitterende, weervaste cultuurdag in een compact gebied — alles binnen 10 minuten lopen. Het MIM is het onderschatte lid van dit drietal; begin daar voordat het druk wordt en ga daarna naar de grotere namen.

Hoe het zich verhoudt tot de buren op de Kunstberg

Drie musea liggen op enkele minuten lopen van elkaar, en elk beloont een ander type bezoeker. Het Magritte Museum is de diepste duik in één kunstenaar en het drukste van de drie, vooral rond het middaguur (gids). De Koninklijke Musea voor Schone Kunsten vormen de breedste collectie — Bruegel, Rubens, eeuwen aan Vlaamse schilderkunst — en vergen de meeste tijd als je ze recht wilt doen (gids).

Het MIM zit qua omvang tussen de twee in, maar biedt iets wat geen van beide doet: een ervaring opgebouwd rond geluid in plaats van beeld, wat het de natuurlijke eerste stop maakt voordat je oren (en voeten) moe worden van het museumbezoek. Kun je maar twee musea inplannen op een ochtend aan de Kunstberg, dan levert het combineren van het MIM met welk van de andere twee bij jouw interesse past — kunstgeschiedenis of oude meesters — een goed getimede halve dag op zonder de vermoeidheid van proberen alle drie serieus in één bezoek te doen.

De timing goed inschatten

Kom dicht bij openingstijd als je de zalen rustig wilt hebben — het MIM is populair bij zowel tourgroepen als gezinnen, en het infraroodhoofdtelefoonsysteem betekent dat een drukke ruimte overlappende muziek kan opleveren in plaats van het schone, geïsoleerde geluid waarrond het museum is ontworpen. Late namiddag doordeweeks is het andere betrouwbare rustige venster. Het dakrestaurant is momenteel gesloten wegens renovatie; kijk op de website van het MIM voor de heropening voordat je je bezoek eromheen plant.

Het oordeel

De moeite waard — en onderschat. De combinatie van een wereldklasse, hoorbare collectie, een prachtig Art Nouveau-gebouw en koptelefoons die elk instrument tot leven brengen maakt het MIM tot een van de meest plezierige musea van Brussel voor een bescheiden toegangsprijs. Het audiosysteem is echt slim; het gebouw is mooi. Sla het niet over vanwege Magritte of Schone Kunsten — breng hier eerst 90 minuten door, en de hele ochtend op de Mont des Arts wordt een van de meest complete culturele ervaringen van de stad.

Haal het meeste uit je bezoek

Beschouw het MIM als een museum om rustig doorheen te gaan. De koptelefoon beloont geduld: hoe langer je voor een instrument blijft staan, hoe meer de opname je in het geluid meetrekt, en het is gemakkelijk om te blijven hangen bij een vitrine die je in een stille zaal links had laten liggen. Weersta de drang om alle verdiepingen in looppas af te werken. Kies de afdelingen die je het meest aanspreken, geef ze echt de tijd en blader de rest wat losser door. Reis je met een gemengd gezelschap, spreek dan een ontmoetingspunt af in de inkomhal en laat iedereen op eigen tempo door de zalen lopen.

Begin met de afdelingen die het dichtst bij je eigen smaak liggen. Liefhebbers van toetsinstrumenten kunnen meteen naar de klavecimbels en de vroege piano’s, terwijl nieuwsgierige beginners vaak de niet-westerse instrumenten en de mechanische curiosa het verrassendst vinden. Binnen één bezoek wisselen tussen heel verschillende klankwerelden hoort bij het plezier: in de ene zaal een verfijnd Europees snaarinstrument, een paar stappen verder een resonerend slaginstrument van een ander continent.

De architectuur goed bekijken

Veel bezoekers komen binnen, halen hun koptelefoon op en kijken nooit echt naar de architectuur, wat jammer is. Neem binnen even de tijd om te zien hoe het ijzeren skelet, het glas en het licht samenwerken. Het gebouw is ontworpen om koopwaar aan klanten te tonen, en dezelfde openheid toont nu instrumenten aan bezoekers. Loop waar het kan naar de ramen en kijk vandaar terug over de zaal; de constructie oogt van een afstand heel anders dan van dichtbij.

Heeft het gebouw je verbeelding geprikkeld, dan is het MIM een goed beginpunt om de stijl breder te verkennen. Ga verder met de gids voor art nouveau in Brussel, volg de art-nouveauwandelroute, of bezoek het Hortamuseum en de huizen van Victor Horta om de stijl in zijn woonvorm te zien. Voor een begeleide kennismaking geeft een korte wandeling langs de art nouveau van Brussel de context waardoor de gevel van het MIM beter te waarderen valt. Je kunt de opties vergelijken in onze gids over de beste art-nouveautours.

Op bezoek met kinderen

Het MIM is een goede keuze voor gezinnen, omdat het geluid ervoor zorgt dat kinderen betrokken blijven. Jongere bezoekers vinden het meestal leuk om te raden welk instrument klinkt en hoe het eruitziet. Moedig ze aan om dichterbij te komen, te luisteren en te gokken voordat ze het bordje lezen. Een rustige, ontspannen aanpak werkt beter dan een lijstje afvinken, en een pauze halverwege doet goed. Voor meer ideeën kun je onze gidsen over leuke dingen om te doen met het gezin in Brussel en Brussel met kinderen bekijken, of het tweedaagse gezinsprogramma.

Het MIM inpassen in een breder plan

Omdat het museum compact is en bij elk weer bezocht kan worden, past het gemakkelijk in verschillende soorten reizen. Op een regenachtige dag vormt het de basis van een programma binnen, zoals beschreven in ons reisplan voor een regenachtige dag en de overlevingstips bij regen op de blog. Bij een korte stedentrip combineer je het goed met een eerste kennismaking met het centrum in één dag in Brussel of het tweedaagse plan. Vraag je je af voor hoeveel bezienswaardigheden je moet betalen, dan helpt de gids over de Brussels Card versus losse tickets je te bepalen of een pas bij je plannen past. Wie graag een breder cultureel programma samenstelt, kan ook kijken naar het Stripmuseum en de Brusselse striproute voor een heel andere vorm van beeldcultuur.

Erheen komen en je verplaatsen

Het museum ligt in de Bovenstad, dus de aanloop vanuit de Benedenstad is een lichte klim. Wil je liever niet bergop lopen, neem dan het openbaar vervoer; onze gids over je verplaatsen in Brussel met de MIVB legt uit hoe het netwerk werkt. Bezoekers met een beperkte mobiliteit kunnen de gids voor toegankelijk Brussel raadplegen en vóór vertrek rechtstreeks navraag doen bij het museum. Voor meer keuze aan slaapplekken vlak bij de Kunstberg zie je waar te overnachten in Brussel en het overzicht van de beste wijken.

Topervaringen

Boekbare activiteiten met geverifieerde prijzen en directe bevestiging op GetYourGuide.

Brussels: Brussels 49 Museums Atomium and Discounts Card